Historia

Historia ziemi i powiatu tarnogórskiego

Najstarsze wzmianki o bytności człowieka na terenie naszego powiatu datują się na ok. 10 - 4 tys. lat pne. świadczą o tym znaleziska w okolicach Strzybnicy, Sowic i Ożarowic. Są to np. narzędzia krzemienne i ceramika.

Najstarszą osadą w okolicy są Repty, o których wzmiankuje bulla papieska z 1201 r. W pierwszej połowie XII w. odkrycie rud srebra i ołowiu w okolicach Bytomia spowodowało rozwój górnictwa, wydobycie tych surowców.

W Królestwie Czech

W 1327 r. księstwo bytomskie - wraz z okolicami dzisiejszych Tarnowskich Gór - po hołdzie lennym księcia Władysława dla Jana Luksemburga, stało się częścią Królestwa Czech.

Odkrycie w okolicach Tarnowic złoża kruszców srebronośnych stało się początkiem powstania Tarnowskich Gór. Wydany przez księcia opolskiego Jana II Dobrego i księcia karniowskiego, margrabiego Jerzego von Ansbach "Ordunek Gorny" w 1528 r. stał się podstawa pomyślnego rozwoju miasta, które stało się tym samym kolebka nowożytnego zagłębia przemysłowego na Górnym Śląsku.

Od 1526 r. królami Czech byli Habsburgowie. Władali oni także w Austrii, Królestwie Węgier oraz Cesarstwie.

Wraz z rozwojem gospodarczym przybywało rezydencji magnackich i szlacheckich: kompleks pałacowo - parkowy w Świerklańcu, zamki w Tarnowicach Starych, Reptach, Ptakowicach, Wilkowicach, Zbrosławicach itd.

W Królestwie Prus

Po trzech wojnach śląskich w połowie XVIII w. Ziemia Tarnogórska - tak jak i większość Śląska - dostała się pod władanie Hohenzollernów i stałą się częścią Królestwa Pruskiego.

Na początku grudnia 1740 r. król pruski Fryderyk II Hohenzollern wykorzystując trudną sytuację Marii Teresy, po śmierci swego ojca cesarza Karola VI, wkroczył z armią na Śląsk. Zwycięstwo wiosną następnego roku pod Małujowcami praktycznie przesądziło o utracie przez Habsburżankę tej dzielnicy. Usankcjonował to 11 czerwca 1742 r. traktat pokojowy podpisany we Wrocławiu.

Już 26 listopada 1741 r. - jeszcze w czasie wojny - król pruski wydał ordonans nakazujący wydzielenie powiatów (niem. Kreis) i podporządkowanie ich starostom (niem. Landrat). Zapowiedziano, iż będą to najmniejsze jednostki podziału terytorialnego, mniej więcej tej samej wielkości, ze stolicą pośrodku.

Utworzony powiat bytomski objął ziemie dawnego bytomskiego państwa stanowego. Dołączono do niego niewielkie obszarowo ziemie należące dawniej do biskupów wrocławskich, tj. tereny wokół Zabrza i Biskupic. Stolicą był Bytom, a siedzibą władz Tarnowskie Góry. Starosta urzędował w Tarnowskich Górach w siedzibie dawnego starosty ziemskiego. Dziś w budynku tym jest winiarnia "Sedlaczek" i Muzeum.

Ponownym rozwój gospodarczy tych ziem związany jest z inwestycjami i działalnością hrabiego Fryderyka Wilhelma von Redena. To z jego inicjatywy powstała na ziemie tarnogórskiej m.in. kopalnia "Fryderyk" i huta "Fryderyk". Do odwadniania kopalni sprowadzono z Anglii maszynę parową. Fakt jej uruchomienia stał się głośny w całej Europie i tutaj zaczęła się jej wielka światowa kariera.

Po reorganizacji powiatu bytomskiego, władze przeniesiono w 1818 r. do Bytomia. Przyłączono też niewielkie tereny z sąsiednich powiatów: z pszczyńskiego ziemie wokół Mysłowic, a z gliwickiego ziemie wokół Wieszowej i Miedar.

W Cesarstwie Niemieckim

Ustawą z dnia 27 marca 1873 r. Z północnej części powiatu bytomskiego utworzono powiat tarnogórski. W takim kształcie doczekał on końca I wojny światowej.

XIX w. przyniósł ze sobą znaczny rozwój przemysłu. Huta "Fryderyk" eksportowała swoje produkty do Austrii, Rosji a nawet do Ameryki. Wraz z rozwojem przemysłu nastąpiła potrzeba budowy linii kolejowych. Początkowo Tarnowskie Góry uzyskały połączenie z Bytomiem, a potem z Lublińcem. Liczba ludności miasta przekroczyła 11 tys.

W Polsce.

Po I wojnie światowej ziemia tarnogórska została podzielona między Niemcy i II Rzeczypospolitą. Polski powiat tarnogórski obejmował 254,25 km2 i liczył ponad 66 tys. mieszkańców. Zaczęły powstawać nowe fabryki: fabryka papieru w Boruszowicach, huta cynku w Radzionkowie, fabryka chemiczna w Sowicach.
Po 1922 r. Śląsk, a także Powiat Tarnogórski, podzielono między Polskę i Niemcy. W 1933 r. część terenów włączono do powiatu lublinieckiego. Tuż przed wybuchem wojny 1 kwietnia 1939 r. przyłączono zaś do Powiatu Tarnogórskiego: Piekary Śląskie, Brzozowice-Kamień, Dąbrówkę Wielką i Brzeziny Śląskie.
W czasie II wojny światowej Tarnowskie Góry, jak i całe międzywojenne województwo śląskie, zostały włączone do III Rzeszy. Na mocy rozporządzenia nadprezydenta prowincji górnośląskiej z 4 listopada 1941 r., "były polski powiat tarnogórski" od 1 kwietnia 1942 r. stał się częścią niemieckiego powiatu Beuthen-Tarnowitz. Siedzibą władz powiatowych pozostały Tarnowskie Góry.
Po wojnie przywrócono podział sprzed 1939 r., który został zatwierdzony decyzją wojewody śląsko-dąbrowskiego 27 listopada 1945 r. Całość ziemi tarnogórskiej została włączona do Polski i znajdowała się w granicach województwa śląsko-dąbrowskiego (później katowickiego). Poważniejsze zmiany przeprowadzono w latach 1951-1956 gdy dołączono tereny z dawnego powiatu bytomskiego, gliwickiego i będzińskiego.
Powiaty zlikwidowano 1 czerwca 1975 r. wprowadzając dwustopniowy podział administracyjny na gminy i województwa.

W III Rzeczypospolitej

W 1998 r. Sejm RP uchwalił ustawę o nowym podziale administracyjnym. Region znalazł się w granicach województwa śląskiego. Dnia 11 października 1998 r. odbyły się wybory do rad województw, powiatów i gmin. W powiecie tarnogórskim wybrano 50 radnych. W granicach powiatu od 1 stycznia 1999 r. znalazły się następujące miasta: Tarnowskie Góry, Kalety, Miasteczko Śląskie i Radzionków oraz gminy: Krupski Młyn, Ożarowice, Świerklaniec, Tworóg, Zbrosławice.

Starostwie bytomscy urzędujący w Tarnowskich Górach:

Królestwo Pruskie

  • Gottlieb Christian von Rymułtowski und Kornitz - 1743 - 1761
  • Ernst von Rosteck und Goldmannsdorf - 1761 - 1771
  • Erdmann Gustaw Graf Henckel von Donnersmarck - VI 1771 - III 1804
  • Karol Traugott Graf Henckel von Donnersmarck - 1804 - II 1840

1 X 1818 starosta przeniósł swoja siedzibę do Bytomia

Starostowie tarnogórscy

Cesarstwo Niemieckie

  • Bernhard Georg August Barchewitz - 1873-1884 (do 1875 p. o. starosty)
  • dr Axel Freiherr von Varnbüler - 7 II 1884 - 1891 (do 4 XII 1884 starosta komisaryczny)
  • Arthur Sebastian Georg Anton von Falkenhayn - 10 I 1891 - 25 VI 1898
  • Freiherr von Tschammer und Quaritz - 1898 (p. o. starosty)
  • Friedrich Ernst Gustav von Schwerin - 11 VIII 1898 - 1 IV 1905
  • Friedrich Wilhelm Richard Paul Graf zu Limburg-Stirum - 16 XI 1905 - III 1914
  • Waldemar Teodor Adolf Hermann von Brockhusen - 1 IV 1914 - 1922

II Rzeczpospolita

  • Walenty Olearczyk – 20 VI 1922 – 30 IX 1924
  • Sławomir Żuławski – 7 X 1924 (nom. min. V 1925) – 4 II 1927
  • Władysław Palla-Bocheński – 5 II 1927 – 6 VIII 1931
  • Józef Korol – 7 VIII 1931 – 28 II 1935
  • dr Tadeusz Grzelewski – 1 III 1935 – 20 VI 1935 (p. o. starosty)
  • Paweł Mierzwa – 21 VI 1935 – 1 IX 1939

II wojna światowa - III Rzesza

  • Walrab Carl Constantin Freiherr von Wangenheim - 2 IX 1939 - 1945

Polska Rzeczpospolita Ludowa (do 1952 RP)

  • Wilhelm Dejas - I 1945 - 20 III 1945
  • Wincenty Łukowski - III 1945 - 6 VIII 1945
  • Józef Marek - VIII 1945 - 7 XI 1946
  • Józef Grzegorzek – 7 XI 1946 – 22 X 1948
  • Antoni Zawisza – 22 X 1948 – 16 II 1949
  • Ryszard Adamski – 16 II 1949 – 3 VI 1950

Przewodniczący Prezydium Powiatowej Rady Narodowej

  • Edmund Grzeganek – 3 VI 1950 – 17 VII 1952
  • Józef Mstowski – 17 VII 1952 – 24 XI 1953
  • Piotr Chmiel – 24 XI 1953 – 15 XII 1956
  • Stefan Kaczmarek – 15 XII 1956 - 1 II 1961
  • Stanisław Kiermaszek - 1 II 1961 - 2 XII 1964
  • Wilhelm Skrzyposzek - 2 XII 1964 - 16 VI 1967
  • Zdzisław Lewandowski - 16 VI 1967 - 13 XII 1973

Naczelnik Powiatu

  • Zdzisław Lewandowski - 13 XII 1973 - 1 VI 1975

1 VI 1975 - zniesienie podziału na powiaty, wprowadzenie dwustopniowego podziału administracyjnego kraju.

Starostowie tarnogórscy

III Rzeczpospolita

  • Antoni Jankowski - 1 I 1999 (wybrany 10 XI 1998) - 19 XI 2002
  • Józef Burdziak - 19 XI 2002 - 8 XI 2003
  • Józef Korpak - 8 XI 2003 - 1 XII 2010
  • Lucyna Ekkert - od 1 XII 2010
Herb Królestwa Czech (wg H. Strohla z XIX w.); źródło: International Civic Arms (www.ngw.nl)
Okolice Tarnowskich Gór wg mapy Helwiga z XVI w.
Pieczęcie Urzędu Górniczego z XVI w. (źródło. J.Piernikarczyk. Dzieje Tarnowskich Gór, Tarnowskie Góry 1927)
Pieczęcie Urzędu Górniczego z XVI w. (źródło. J.Piernikarczyk. Dzieje Tarnowskich Gór, Tarnowskie Góry 1927)
Widokówka z widokiem Tarnowskich Gór z 1700 r.
Historyczna siedziba starostów ziemskich i powiatowych (do 1818 r. w Tarnowskich Górach
Widok Tarnowskich Gór wg ryciny Wernera z 1760 r.
Herb Prus (wg. H. Strohla z XIX w.) źródło: International Civic Arms (www.ngw.nl)
Herb Tarnowskich Gór
Herb Cesarstwa Niemieckiego (wg H. Strohla z XIX w.), źródło: International Civic Arms (www.ngw.nl)
Siedziba Starostów Tarnogórskich od 1877 r. do 1975 r.
Pieczęć Prezydenta RP z 1919 r.
Herb Rzeczypospolitej Polskiej
Herb Powiatu ustanowiony w 2002 r.
Powiat Tarnogórski - podział administracyjny
budzet partycypacyjny
kolejka

BIP
 

Gminy powiatu

tarnowskie gory ożarowice kalety miasteczko śląskie swierklaniec radzionkow tworóg zbrosławice krupski młyn

Powiaty partnerskie

powiat tucholski powiat erlangen